مىگويند : اگر در شهر ديگرى هلال ماه رمضان ثابت شد ومردم در اين شهر ، روز اوّل ماه رمضان را افطار كرده باشند ( چون هلال رمضان براي آنان ثابت نشده است ) واجب است آن روز را قضا كنند واز اطلاق خبر استفاده مىشود كه فرقى بين اتحاد واختلاف آفاق نيست واين حكم براي همه يكسان است . صاحبان قول اوّل در اين جا ناگزير از دو علاج هستند : يكى حكومت ، وديگرى انصراف . حكومت هر گاه دليلي ناظر بر دليل ديگر باشد وآن را شرح وتفسير كند دليل مفسّر وشارح را « حاكم » ودليل ديگر كه شرح وتفسير شده است « محكوم » مىنامند ، دليل حاكم گاهى دليل محكوم را توسعه مىبخشد وگاهى محدود مىسازد ودر اصطلاح « تضييق » به وجود مىآورد . در فنّ أصول فقه دليل حاكم همه وقت مقدّم بر دليل محكوم است از نوع تقديم سيطره وقهر ، بنابراين بايد به مفاد وشرحي كه حاكم از دليل محكوم ارائه مىدهد ، عمل شود نه به مفاد مستقيم دليل محكوم . مثال براي تحديد وتضييق : در روايات امام صادق عليه السّلام مىخوانيم : كلّما دخل عليك من الشّك في صلاتك فاعمل على الأكثر ؛ « 1 » هرگاه بين عدد ركعات نماز ، شك عارض شد بنا را بر أكثر بگذار . ودر حديث ديگر فرموده است : ليس على الإمام سهو ولا على من خلف الامام سهو ؛

--> ( 1 ) - شيخ طوسي ، تهذيب الأحكام ، به كوشش : غفارى ، نشر صدوق ، 1376 ، ج 2 ، ص 205 .